Monday, August 10, 2015

စစ္တပ္က အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို ကာကြယ္သတဲ့လား




Written by ဥာဏ္မ်ိဳးေအာင္

“အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ တည္တံ့ခိုင္ျမဲေရး…ဒို႕အေရး” ဆုိတဲ့ ေၾကြးေၾကာ္သံေတြကို အစိုးရ
သတင္းစာေတြထဲမွာလဲ ခဏ ခဏ ဖတ္ဖူးပါလိမ့္မယ္။ ရုပ္ျမင္သံၾကားၾကည့္သူ၊ ဗီဒီယိုေခြ
ၾကည့္သူေတြလဲ ဇာတ္ကားမၾကည့္ခင္ ဒီစာသားကို ရစ္ၾကည့္ ရတာမို႔ နားယဥ္ပါးျပီး ျဖစ္ပါ
လိမ့္မယ္။ ဒီအယူအဆကို အေျခခံျပီးေတာ့ပဲ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို ျပည္တြင္းျပည္ပ ရန္သူ 
ေတြကေန ကာကြယ္ဖို႔အတြက္ စစ္တပ္ဟာ အရပ္သားအစိုးရတာ၀န္ေတြကို ယူေနရပါတယ္
ဆုိတဲ့ အေၾကာင္းျပခ်က္ကို တည္ေဆာက္ထားပါတယ္။ ဒီအေၾကာင္းျပခ်က္နဲ႔ပဲ စစ္အာဏာရွင္
အစိုးရဟာ ဗမာႏုိင္ငံကို ဆယ္စုႏွစ္ခ်ီၾကာေအာင္ လႊမ္းမိုးထားခဲ့ပါတယ္။ ဒီေဆာင္းပါးမွာ 
ကြ်န္ေတာ္ သံုးသပ္ျပခ်င္တာက အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရဲ႕ အဓိပၸါယ္က ဘာလဲ။ စစ္အစိုးရက 
အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရဲ႕ အဓိပၸါယ္မွန္ကို သေဘာေပါက္ရဲ႕လားနဲ႔ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို 
စစ္အစိုးရက အမွန္တကယ္ ကာကြယ္ေပးႏုိင္သလား ဆိုတာပါပဲ။
 
အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရဲ႕ အဓိပၸါယ္ကုိ သမိုင္းေနာက္ခံအေျခအေနကို လိုက္ျပီးေတာ့ ေခတ္အဆက္
ဆက္မွာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ဖြင့္ဆို ခဲ့ၾကပါတယ္။ သက္ဦးဆံပိုင္စနစ္(Monarchy) ၾကီးစိုးခဲ့တဲ့ ကာလေတြတုန္းက 
ဘုရင္တစ္ဦးတည္းကပဲ အခ်ဳပ္အျခာအာ ဏာကို ပိုင္တယ္လို႔ ယူဆခဲ့ၾကပါတယ္။ “ငါက ႏိုင္ငံေတာ္ပဲ 
(I am the state.)”လို႔ အေနာက္တိုင္း သမုိင္းထဲမွာ ဖတ္ရတဲ့ ဘုရင္တစ္ပါးရဲ႕ ေျပာၾကားခ်က္က 
ဒီသေဘာကို ရည္ညႊန္းတာပါပဲ။ ဗမာႏုိင္ငံရဲ႕ သက္ဦးဆံပိုင္ေခတ္ကို ျပန္ၾကည့္ရင္လဲ “ေရေျမ႕အရွင္”
ဆိုတဲ့ စကားက ဘုရင္ရဲ႕ၾသဇာအာဏာဟာ အကန္႔အသတ္မဲ့ဆိုတဲ့ သေဘာကို ေဆာင္ေနပါတယ္။ 
ဒီေတာ့ သက္ဦးဆံပိုင္စနစ္မွာ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရဲ႕ အဓိပၸါယ္က ဘုရင္တစ္ပါးတည္းကပဲ ဥပေဒေတြ၊ 
အမိန္႔ေတြကို ထုတ္ႏုိင္တယ္။ ဒီဥပေဒေတြ၊ အမိန္႔ေတြကုိ ႏုိင္ငံထဲက ျပည္သူလူထုက ေစာဒက 
မတက္ဘဲ နာခံရမယ္။ မလိုက္နာသူေတြကို ဘုရင္က ရဲမက္အင္အားသံုးျပီး ဖမ္းဆီးအျပစ္ေပးႏိုင္တယ္
လို႔ ဆိုလိုပါတယ္။

သမုိင္းေခတ္ေတြ ေျပာင္းလဲလာတဲ့အခါ ဒီအယူအဆကို ျပည္သူလူထုက လက္မခံခ်င္ေတာ့ပါဘူး။ 
ဘုရင့္အာဏာဆိုတာက ဘုရင္က ေမြးတဲ့ ဘုရင့္သားသာ ရပိုင္ခြင့္ရွိတယ္ဆိုတဲ့ မ်ိဳးရိုးဆက္ခံမွဳအာဏာ 
မဟုတ္လား။ လူထုက ေရြးေကာက္တင္ ေျမွာက္တာ မဟုတ္တဲ့အတြက္ လူထုအေပၚကို ဘာတာ၀န္
ယူမွဳ၊ ဘာတာ၀န္ခံမွဳမွ မရွိပါဘူး။ ပိုဆိုးတာက မ်ိဳးရိုးအရ ဘုရင့္သားျဖစ္လို႔ ဘုရင့္အာဏာေပးတဲ့ 
အစဥ္အလာရဲ႕ အားနည္းခ်က္က ဘုရင့္သားဟာ လူေပါတစ္ေယာက္၊ စိတ္မႏွံ႕တဲ့သူ တစ္ေယာက္ 
ျဖစ္ေနရင္ ဘယ္လုိ လုပ္မလဲ။ နန္းတြင္းထဲမွာတင္ အထိန္းေတာ္ေတြရဲ႕ လက္ေအာက္မွာ ၾကီးျပင္းလာျပီး 
လူေရးလူရာ၊ တုိင္းေရးျပည္ရာကို ဘာမွ နားမလည္တဲ့ ဆန္ကုန္ေျမေလး ျဖစ္ေနရင္ ဘယ္လိုလုပ္မလဲ။ 
ဒီမွာတင္ သမုိင္းေခတ္ျဖစ္ရပ္ေတြ ေျပာင္းလဲလာျပီး အယူအဆသစ္ေတြ ေပၚလာပါတယ္။ 

ဒီဘက္ေခတ္မွာေတာ့ ဒီမိုကေရစီစနစ္ကို အေျခခံထားတဲ့ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ အယူအဆ 
ထြန္းကားေနပါတယ္။ အဲဒါကေတာ့ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို လူထုက ပိုင္တယ္၊ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာရဲ႕ 
ပိုင္ရွင္အစစ္ဟာ လူထုပဲဆိုတဲ့ လူထုပိုင္အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ (Popular Sovereignty) အယူအဆပါပဲ။ 
ဒီသေဘာကို ရွင္းဖို႔အတြက္ အခ်ဳပ္အျခာအာ ဏာကို ႏွစ္မ်ိဳးခြဲျပီးေတာ့ ေျပာလိုပါတယ္။ ပထမတစ္မ်ိဳးကေတာ့ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာဆိုတာ ႏုိင္ငံတြင္းမွာ ေနထိုင္တဲ့ လူထုရဲ႕ လိုလားခ်က္ေတြ၊ လူထုရဲ႕ဆႏၵသေဘာ
ထားေတြလို႔ အဓိပၸါယ္ဖြင့္တဲ့ ႏိုင္ငံေရး အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ (Political Sovereignty)ပါ။ ဒုတိယအခ်က္
ကေတာ့ ဒီလူထုရဲ႕ လုိလားခ်က္ေတြ၊ သေဘာဆႏၵေတြနဲ႕ ကိုက္ညီတဲ့ ဥပေဒေတြကို ျပဌာန္းျပီး အစိုးရက 
အုပ္ခ်ဳပ္တာလို႔ အဓိပၸါယ္ဖြင့္တဲ့ ဥပေဒက်င့္သံုးခြင့္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ (Legal Sovereignty)ပါ။ ဒီအခ်က္ 
ႏွစ္ခ်က္နဲ႔ ကိုက္ညီရင္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို လူထုက ပိုင္တယ္လို႔ ဆိုႏိုင္ပါတယ္။ 

ႏိုင္ငံတစ္ႏုိင္ငံရဲ႕ အစိုးရဟာ အထက္ကဆိုခဲ့တဲ့ လူထုပိုင္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို လြတ္လြတ္လပ္လပ္ 
က်င့္သံုးႏိုင္တယ္ဆိုရင္ပဲ ျပည္ပေနွာက္ယွက္မွဳ၊ ျပည္ပၾသဇာေလာင္းရိပ္ေအာက္က လြတ္ကင္းတဲ့ 
လြတ္လပ္တဲ့ႏိုင္ငံလို႔ ဆုိႏိုင္ပါတယ္။ ဒါေပမယ့္ ဗမာႏိုင္ငံရဲ႕ ႏိုင္ငံေရးစနစ္ကို ျပန္ၾကည့္မယ္ဆိုရင္ 
စစ္အာဏာရွင္ၾကီးစိုးခဲ့တဲ့ ကာလတစ္ေလွ်ာက္မွာေရာ ဒီမိုကေရစီအသြင္ေဆာင္ စစ္အာဏာရွင္အစိုးရ
ၾကီးစိုးေနတဲ့ ကေန႔ေခတ္မွာပါ လူထုပိုင္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ ဆိုတာ မရွိခဲ့ပါဘူး။ လူထုရဲ႕ ဆႏၵေတြ ၊ 
လိုလားခ်က္ေတြကို နည္းမ်ိဳးစံုနဲ႔ ဖိႏွိပ္ခဲ့ျပီး စစ္အာဏာရွင္အုပ္စုရဲ႕ အလိုက် ဥပေဒေတြ ျပဌာန္း၊ အမိန္႔ေတြ 
ထုတ္ျပီးေတာ့ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တာပါ။ သက္ဦးဆံပိုင္စနစ္က အဆိုအမိန္႔နည္းတူ ေျပာရရင္ “စစ္တပ္က
 ႏိုင္ငံေတာ္ပဲ (Military is the state.)” ဆိုတဲ့ သေဘာတရားနဲ႔ အုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တာပါ။

ဒီေတာ့ အက်ိဳးအဆက္က ႏိုင္ငံရဲ႕ စီးပြားေရးအဆင့္အတန္းက တျခားႏိုင္ငံေတြနဲ႔ ယွဥ္ရင္ “အမြဲတကာ့ 
ထြဋ္ေခါင္၊ ဖြတ္မင္းေနာင္” ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။ ပညာေရးကို ၾကည့္မယ္ဆုိရင္လဲ “ဓါးမေနာက္ပိတ္ ေခြး” 
ျဖစ္က်န္ခဲ့ပါတယ္။ အလားတူပဲ တျခားက႑ေတြမွာလည္းပဲ ေအာက္က် ေနာက္က် ျဖစ္ခဲ့ရပါတယ္။ 
ဆိုခ်င္တာက ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ အင္အားဟာ ခ်ိနဲ႔လာပါတယ္။ စစ္အစိုးရဟာ ႏိုင္ငံတြင္းမွာ ဘယ္ေလာက္ပဲ ဗုိလ္က်ၾကီးစိုးႏိုင္ပါေစ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံေရးမွာေတာ့ ႏိုင္ငံေတာ္ရဲ႕ အင္ အားေတာင့္တင္းမွဳ၊ ဒီမိုကရက္
တစ္ဆန္မွဳဟာ အခရာ က်လာပါတယ္။ ႏုိင္ငံတကာဆက္ဆံေရးမွာ ဗမာစစ္အစိုးရရဲ႕ မွီခိုစရာကေတာ့ 
တရုတ္ႏိုင္ငံပါပဲ။ 

ေရွးေခတ္ကေန ကေန႔ေခတ္အထိ တရုတ္ႏိုင္ငံဟာ တျခားႏိုင္ငံေတြကို ပဏၰာဆက္-ဆက္ဆံေရး 
(Tributary Relatioships)အရ ဆက္ဆံတဲ့ ပဏၱာဆက္ႏိုင္ငံေတြလို႔ပဲ သေဘာထားတာပါ။ တရုတ္ႏိုင္ငံ
ဟာ ကမၻာ့အလယ္မွာ ရွိတယ္။ တရုတ္ဟာ တစ္ကမၻာလံုးရဲ႕ တစ္ခုတည္းေသာ အခ်ဳပ္အျခာ အာဏာ
ပိုင္ႏိုင္ငံ ျဖစ္တယ္ဆိုတဲ့ တရုတ္ဗဟိုျပဳအျမင္ (Sino-centric View)ဟာ တရုတ္ေတြရဲ႕ အေတြးအေခၚမွာ အျမစ္တြယ္ေနပါတယ္။ ဒီေနရာမွာ တရုတ္ႏိုင္ငံနဲ႔ တရုတ္လူမ်ိဳး မုန္းတီးေရးကို ကြ်န္ေတာ္ ေျပာေနတာ 
မဟုတ္ပါဘူး။ စီးပြားေရးနဲ႔ စစ္အင္အားေတာင့္တင္းတဲ့ တရုတ္ဟာ ႏိုင္ငံတကာ ဆက္ဆံေရးမွာ 
အထက္စီးယူဆက္ဆံတာ မဆန္းပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ ႏုိင္ငံတြင္းက လူထုရဲ႕ ဆႏၵေတြကို လစ္လ်ဴရွဳ ဗုိလ္က်ၾကီးစိုးခဲ့ျပီး ႏိုင္ငံေတာ္အင္အားခ်ိနဲ႕ေနတဲ့ စစ္အစိုးရကေတာ့ ႏိုင္ငံတကာဆက္ဆံေရးမွာ 
အႏွိမ္ခံရပါေတာ့တယ္။

ဒီေတာ့ တရုတ္အလိုက် မ်က္ႏွာခ်ိဳေသြးျပီး ဆက္ဆံရတာေတြကို စစ္အာဏာရွင္အစိုးရက တစ္ေလွ်ာက္လံုး 
လုပ္ျပခဲ့ရ ပါတယ္။ ဒီဘက္ေခတ္ ဒီမိုကေရစီအသြင္ေဆာင္ စစ္အာဏာရွင္အစိုးရ လက္ထက္မွာလဲ 
ဒီအျပဳအမူေတြ ရွိေနဆဲပါပဲ။ ဗမာႏိုင္ငံတြင္းက သစ္ကို ခိုးခုတ္လို႔ တစ္သက္တစ္ကြ်န္း ျပစ္ဒဏ္ခ်မွတ္
ထားတဲ့ တရုတ္ႏိုင္ငံသား တစ္ရာ့ငါးဆယ္ေက်ာ္ ကို တစ္ပတ္အတြင္းမွာပဲ သမၼတသိန္းစိန္က လြတ္ျငိမ္း ခ်မ္းသာခြင့္ ေပးလိုက္ပါတယ္။ ဗမာႏိုင္ငံသားေတြဟာ ျပည္သူပိုင္ ရင္းျမစ္ကို ခိုးတာကိုေရာ၊ တျခားႏိုင္ငံ
သားက က်ဴးက်ဴးေက်ာ္ေက်ာ္လုပ္ျပီး လြတ္ေျမာက္သြားတာကိုပါ မလိုလားပါဘူး။ ဒါေပမယ့္ အစိုးရ ကေတာ့ ျပည္သူလူထုရဲ႕ဆႏၵကို ေဘးခ်ိတ္ျပီးေတာ့ လႊတ္ေပးလိုက္ပါတယ္။

ဒါဟာ ဗမာႏိုင္ငံမွာ လူထုပိုင္ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာ မရွိဘူး၊ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို တစ္ျခားႏိုင္ငံ
တစ္ခုက သြယ္၀ိုက္ဖိ အားေပးျပီး ထိပါးေႏွာက္ယွက္ႏိုင္တယ္ဆိုတဲ့ သေဘာသက္ေရာက္ပါတယ္။ 
အခ်ဳပ္ေျပာရရင္ ဒီမိုကေရစီအသြင္ေဆာင္ စစ္အာဏာရွင္ အစိုးရဟာ ဗမာႏိုင္ငံရဲ႕ အခ်ဳပ္အျခာ
အာဏာကို ကာကြယ္သူ မဟုတ္ပါဘူး။ အခ်ဳပ္အျခာအာဏာကို ခ်ိဳးေဖာက္ေနသူသာ ျဖစ္ပါေၾကာင္း။    ။

Ref- (1) Political Science By Raymond Garfield Gettell  
 (2) World Order By Henry Kissinger







လူႀကီးအဆင့္မွာ ေလ့လာျခင္း




Written by ေဆြသက္ေဇာ္

လူႀကီး(adult) ဆိုတာဘာလဲ။ အသက္ႀကီးတိုင္း လူႀကီးျဖစ္ေရာလား။ အသက္ဆိုရင္လည္း 
ႏွစ္မ်ိဳးရွိျပန္တယ္။ ေမြးသကၠ ရာဇ္အရ တြက္ယူထားတဲ့ ဇီ၀ဆိုင္ရာပညတ္အသက္(chronological 
age) နဲ႔ စိတ္ပိုင္းဆိုင္ရာရင့္က်က္မႈအသက္ (mental age) ဆိုၿပီး ဆိုက္ေခါ့လဂ်ီ မွာခြဲျခား
ထားတယ္။ အဲဒီေတာ့ ဘယ္အသက္နဲ႔ ဆံုးျဖတ္မွာလဲ။ 

လူႀကီးျဖစ္ျခင္းကို ဖြင့္ဆိုခ်က္ေတြထဲက အဓိကက်တဲ့ ေလးမ်ိဳးေလာက္ကိုပဲ ေရးပါမယ္။ ဇီ၀ေဗဒ 
ရႈေထာင့္အရဆိုရင္ လူတစ္ေယာက္ဟာ မ်ိဳးဆက္ျပန္႔ပြားေအာင္ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္တဲ့ အရြယ္ေရာက္ရင္ လူႀကီးျဖစ္ၿပီ ေျပာလို႔ရတယ္။ ဥပေဒရႈေထာင့္အရဆိုရင္ ဥပေဒကျပဌာန္းထားတဲ့ မဲေပးႏိုင္တဲ့အရြယ္၊ 
အုပ္ထိန္းသူရဲ႕ ခြင့္ျပဳခ်က္မလိုဘဲ လက္ထပ္ႏိုင္တဲ့အရြယ္ ေရာက္ရင္ လူႀကီးျဖစ္ၿပီလို႔ ဆိုပါတယ္။ 
လူမႈေရးရႈေထာင့္က ဆိုရင္ေတာ့ လူမႈ၀န္းက်င္မွာ လူႀကီးတစ္ေယာက္လိုမ်ိဳး ပါ၀င္ေဆာင္ရြက္လို႔ရရင္ လူႀကီးျဖစ္ၿပီေျပာလို႔ရတယ္။ ဥပမာ အခ်ိန္ျပည့္ အလုပ္သမား တစ္ေယာက္အျဖစ္ အလုပ္လုပ္ႏိုင္တာ 
မ်ိဳး။ စိတ္ပညာ ရႈေထာင့္အရဆိုရင္ေတာ့ ကိုယ့္ဘ၀ကို ကိုယ္ကိုတိုင္ ဆံုးျဖတ္ႏိုင္စြမ္းရွိၿပီး တာ၀န္ယူႏိုင္
မႈရွိရင္ ကိုယ့္ဘ၀ကို ကိုယ္တိုင္ဦးေဆာင္ႏိုင္စြမ္း ရွိရင္ လူႀကီးျဖစ္ၿပီလို႔ ဆိုပါတယ္။ ေျပာရရင္ 
“mental age” ကိုဦးစားေပးပါတယ္။

အခုကၽြန္ေတာ္ ေဆြးေႏြးမယ့္ ပညာေလ့လာျခင္းကိစၥမွာေတာ့ စိတ္ပညာရႈေထာင့္အရ လူႀကီးျဖစ္ျခင္း
ကို ဆိုလိုပါတယ္။ လူႀကီးအဆင့္မွာ ေလ့လာသင္ယူျခင္းဆိုင္ရာ သီးအရီကိုေတာ့ “Andragogy” လို႔
ေခၚပါတယ္။ သီးအရီတစ္ခုကို ပံုေပၚ လာေအာင္ ရွင္းျပလို႔ရေအာင္ “ပံုစံ” (model) ထုတ္ေပးရပါတယ္။ 
“Andragogical Model” အေၾကာင္းကို အေျခခံေလာက္ ေဆြးေႏြးၾကည့္ပါမယ္။

လူႀကီးတစ္ေယာက္ျဖစ္ဖို႔ အတြက္ဆိုရင္ ရင့္က်က္မႈ (maturity) ရွိရပါမယ္။ ရင့္က်က္မႈရွိျခင္းရဲ႕ 
အဓိကလကၡဏာကေတာ့ မွီခိုျခင္းကေန ကိုယ္ကိုတိုင္ဦးေဆာင္ႏိုင္စြမ္းရွိျခင္းဆီ ေျပာင္းလဲ 
တိုးတက္လာျခင္းပဲ။ ပိုပိုၿပီး ရင့္က်က္လာတဲ့ လူႀကီးတစ္ေယာက္ဟာ တစ္စံုတစ္ခုကို ေလ့လာ
ေတာ့မယ္ဆိုရင္ “ငါ ဒီဟာကိုဘာ့ေၾကာင့္ ေလ့လာဖို႔လိုအပ္တာလဲ (the need to know)၊ ေလ့
လာလိုက္ရင္ ဘယ္လိုအက်ိဳးေက်းဇူးရမလဲ၊ မေလ့လာရင္ ဘာေတြျဖစ္လာမလဲ” စသျဖင့္ သူ႔လက္ 
ေတြ႕ဘ၀နဲ႔ ခ်ိတ္ဆက္စဥ္းစားေလ့ရွိတယ္။(Tough,1979)။ အဲဒီအတြက္ ေလ့လာသူလူႀကီးေတြဟာ သူတို႔ေလ့လာျခင္း ျဖစ္စဥ္တစ္ခုလံုးကို စီစဥ္ေရးဆြဲရာ၊ ဆံုးျဖတ္ခ်က္ခ်မွတ္ရာ၊ အေကာင္အထည္ေဖာ္
ရာမွာ ပူးေပါင္းပါ၀င္ရမယ္ (Collaborative Planning Process)။ ပညာေရးဥပေဒ ေရးဆြဲရာအထိ 
ပါ၀င္ခြင့္ရွိရမယ္။ အဲဒီလိုပါ၀င္ခြင့္ရတဲ့အတြက္ ေလ့လာသူအေနနဲ႔ “ငါဟာ သူမ်ား ျပဌာန္းထားတာကို ဘာမွန္းမသိလိုက္လုပ္ေပးေနရသူ မဟုတ္ဘဲ လြတ္လပ္စြာ ေလ့လာသူ (independent learner) 
ျဖစ္ပါလား” ဆိုတဲ့ “self-concept” ဖြံ႔ၿဖိဳးလာေတာ့တယ္။

ေလ့လာသူေတြမွာ “the need to know” ကိုပိုသိလာဖို႔၊ လြတ္လပ္တဲ့ေလ့လာသူတစ္ေယာက္ 
အျဖစ္မိမိကိုယ္ကို ရႈျမင္တဲ့ (self-concept) ပိုၿပီးဖြံ႕ၿဖိဳးလာဖို႔ “facilitator” လို႔ေခၚတဲ့ ပံ့ပိုးကူညီသူရဲ႕ 
အခန္းက႑ကလည္း အေရးႀကီးလွပါတယ္။ လူႀကီးအဆင့္မွာေတာ့ ဆရာဟာ “teacher” ဆိုတဲ့ သင္ၾကားေပးသူအခန္းက႑ကေန ပံ့ပိုးကူညီသူ “facilitator” အျဖစ္ ေျပာင္းရပါမယ္။ အဲဒီလို 
“self-concept” ဖြံ႕ၿဖိဳးေရးမွာ အေသးအမႊားလို႔ ထင္ရတဲ့ ကိစၥေလးေတြကလည္း ႀကီးမားတဲ့ 
အဟန္႔အတားကို ျဖစ္ေစပါတယ္။ တကၠသိုလ္ ေက်ာင္းသားတစ္ေယာက္ကို ဆရာက “သား သား” 
နဲ႔ေခၚတာမ်ိဳး၊ ဆရာ ၀င္လာတာနဲ႔ မတ္တပ္ရပ္ လက္ပိုက္ခိုင္းတာမ်ိဳး။ အဲဒီလို မွီခိုျခင္းအားေပးတဲ့ 
အျပဳအမူနဲ႔ ရင့္က်က္မႈၾကားမွာ စိတ္တြင္းပဋိ ပကၡ (internal conflict) ျဖစ္လာတယ္။ facilitatorဟာ 
ေလ့လာသူတစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ စိတ္သဘာ၀ကြာျခားပံုကို သိေအာင္ အားထုတ္ရပါမယ္။ စိတ္ပညာရွင္ 
“Rotter” ရဲ႕သုေတသနအရဆိုရင္ တခ်ိဳ႕လူေတြကျပင္ပက လႊမ္းမိုးထိန္းခ်ဳပ္ျခင္းကို တိမ္းညႊတ္တယ္ 
(External Locus of Control)။ တခ်ိဳ႕က ျပင္ပက ဘယ္လိုဖိအားေပး လႊမ္းမိုးေပမယ့္ ကိုယ့္အတြင္းစိတ္ 
ရဲ႕ ၾသဇာကိုပဲ နာခံတယ္ (Internal Locus of Control)။ ဘယ္လိုပဲျဖစ္ျဖစ္  “Facilitator” အေနနဲ႕
ကေတာ့ ေလ့လာသူတစ္ဦးခ်င္းစီမွာ လြတ္လပ္စြာ ဆံုးျဖတ္ေဆာင္ရြက္ႏိုင္စြမ္း (Personal Autonomy) 
ဖြံ႕ၿဖိဳးလာေအာင္ အတတ္ႏိုင္ဆံုး ကူညီ ေပးရမယ္။ အဲဒီလို ဖြံ႔ၿဖိဳးလာမွသာ ေလ့လာသူအေနနဲ႔ 
ကိုယ္တိုင္ဦးေဆာင္ေလ့လာျခင္း (self-directed learning) ကိုေဆာင္ရြက္ႏိုင္မယ္။

လူႀကီးတစ္ေယာက္ျဖစ္ျခင္းနဲ႔အတူ တစ္သားတည္း တြဲပါလာတာကေတာ့ အေတြ႕အႀကံဳပဲ။ 
လူႀကီးတစ္ေယာက္ရဲ႕ အေတြ႕အႀကံဳေတြကို ပစ္ပယ္ၿပီး ပညာေပးမယ္ဆိုရင္ေတာ့ လူႀကီးအဆင့္မွာ 
အဆင္မေျပေတာ့ပါဘူး။ မတူညီတဲ့ယဥ္ေက်းမႈနဲ႔ ဘာသာေရးေနာက္ခံ မတူညီတဲ့ ပတ္၀န္းက်င္ဆိုင္ရာ 
အေၾကာင္းတရားေတြ၊ မတူညီတဲ့ မ်ိဳးရိုးဗီဇေတြနဲ႔ ႏွစ္ေပါင္း ၾကာရွည္ ထိေတြ႕လာတဲ့ လူႀကီးအဆင့္မွာ 
ပုဂၢိဳလ္တစ္ဦးခ်င္း ကြာျခားခ်က္ေတြက ပိုမိုမ်ားျပားလာတယ္။ အဲဒီအတြက္ အေၾကာင္းအရာတစ္ခု ကို ေလ့လာတဲ့ ေနရာမွာကိုပဲ ေမွ်ာ္မွန္းခ်က္ေတြ၊ ခ်ဥ္းကပ္ပံုေတြဟာ အမ်ိဳးမ်ိဳး ကြဲျပားသြားေတာ့တယ္။ 
ဒါ့ေၾကာင့္ “Facilitator” အေနနဲ႔ “Individuality” ကိုအထူးအာရံုစိုက္ဖို႔ လိုလာပါတယ္။ ျမန္မာျပည္မွာက 
ေက်ာင္းသားက သံုးရာ၊ ဆရာက တစ္ေယာက္ ဆိုေတာ့ “Individuality” ကိုအာရံုစိုက္ဖို႔ မျဖစ္ႏိုင္သေလာက္ပဲ။ ေက်ာင္းသားငါးေယာက္ ဆရာ တစ္ေယာက္ ဆိုရင္ေတာ့ အင္မတန္ေကာင္းတဲ့ 
အေျခအေနေပါ့။

ေလ့လာသူရဲ႕အေတြ႕အႀကံဳကို တန္ဖိုးထားရမယ္ ဆိုေပမယ့္ ရွိႏွင့္ၿပီးသား အေတြ႕အႀကံဳတိုင္း ကေတာ့ ေလ့လာျခင္းကို ေကာင္းက်ိဳး မေပးပါဘူး။ မေမြးဖြားမီ အခ်ိန္ကစလို႔ ေလ့လာရင္း အေတြ႕
အႀကံဳေတြ စုေဆာင္းမိလာတဲ့အခါ၊ မွတ္ဥာဏ္ထဲမွာ သိမ္းဆည္းမိလာတဲ့အခါမွာ လူတစ္ဦးခ်င္းစီရဲ႕ 
စိတ္အတြင္း၀ယ္ အသိတရားဆိုင္ရာ အေဆာက္အအံု (mental schema) ေတြကို အခိုင္အမာ 
တည္ေဆာက္သြားတယ္။ အဘိဓမၼာနဲ႔နီးစပ္တဲ့ လူတစ္ေယာက္ဟာ “ခံစားခ်က္ဆိုတာ ႏွလံုးသားက 
လာတယ္” ဆိုတဲ့ “schema” ရွိႏွင့္ထားတယ္။ “Neuroscience” ကဦးေႏွာက္က အဓိကဦးေဆာင္ပါတယ္ 
ကြာ လို႔ေျပာလာရင္ သူ႔ရဲ႕ရွိႏွင့္ၿပီးသား “schema” ကလက္မခံႏိုင္ေတာ့ဘူး။ ရွိႏွင့္ၿပီးသား အေတြ႕
အႀကံဳေတြ၊ တည္ရွိၿပီးသား တန္ဖိုးထားမႈေတြကိုပဲ ဖက္တြယ္ထားၿပီး အသစ္အသစ္ေသာ ေလ့လာ
မႈေတြကိုလည္း အရင္ရွိႏွင့္ၿပီးသား “schema” အတိုင္း တံု႔ျပန္ေလ့လာတာကို Chris Argyris(1982) 
နဲ႔ Donald Schon(1987) တို႔ကေတာ့ “Single- loop Learning” လို႔ ေခၚေ၀ၚသတ္မွတ္ပါတယ္။ 
သူတို႔ကပဲ “Double-loop Learning” ဆိုတာကို ေျပာျပပါေသးတယ္။ အရင္ရွိႏွင့္ၿပီးသား “schema” ကိုတရားေသဖက္တြယ္ထားတာ မဟုတ္ဘဲ လိုအပ္ရင္လိုအပ္သလို “အေျခခံက်က်” ေျပာင္းလဲၿပီး 
“schema” အသစ္ဖန္တီးတာမ်ိဳးကို ေျပာတာပါ။ ကမၻာႀကီးက ျပားတယ္၊ ေနက ကမၻာကို လွည့္ပတ္
ေနတယ္ ဆုိတဲ့ “schema” ရွိခဲ့ရင္ ကမၻာႀကီးကလံုးတယ္၊ ကမၻာက ေနကို လွည့္ပတ္ ေနတယ္ဆိုၿပီး 
“schema” အသစ္ ဖန္တီးယူရတယ္။ ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာ အုတ္ျမစ္ခိုင္မာလာတဲ့ “schema” ေတြကို 
အသစ္ဖန္တီးဖို႔ဆိုတာ လြယ္တဲ့ကိစၥေတာ့မဟုတ္ပါဘူး။ တရားေသ၀ါဒသမား ေလးေတြ မျဖစ္ဖို႔ 
“Facilitator” က ေလ့လာသူရဲ႕စိတ္ကို ဖြင့္ေပးဖို႔ ႀကိဳးစားရပါမယ္။ ဇြတ္အတင္း သြတ္သြင္းတာမ်ိဳး 
မဟုတ္ဘဲ သူ႔ဘာသာသူ “open-mindedness” ျဖစ္လာေအာင္ ပံ့ပိုးကူညီတာပဲ ျဖစ္ရမွာပါ။ လူႀကီး
တစ္ေယာက္ဟာ သူ႕ရဲ႕“Self-identity” ကို သူ႔အေတြ႕အႀကံဳေတြ၊ schemaေတြနဲ႕ သတ္မွတ္
လာပါတယ္။ ဒါ့ေၾကာင့္ “Facilitator” က ေလ့လာသူရဲ႕ ရွိႏွင့္ၿပီးသား အေတြ႕အႀကံဳနဲ႔ schema 
ေတြကို အသိအမွတ္ မျပဳလိုက္ျခင္းဟာ သူ႔ရဲ႕အေတြ႕အႀကံဳကို သာမက လူသားတစ္ေယာက္ အျဖစ္ကေနပါ ျငင္းပယ္ခံလိုက္ရျခင္းပဲ။  
(ေနာက္အပတ္ ဆက္မည္)